Sözlük

Altyapı projeleri, bir toplumun veya işletmenin işleyişi için gerekli temel fiziksel sistemleri (yollar, köprüler, su sistemleri, enerji ağları) inşa eden veya yenileyen mühendislik projeleridir. Türkiye'de KGM, TCDD, DSİ, belediyeler ve özel sektör tarafından yürütülür.

Çelik köprü, ana taşıyıcı yapısı çelikten yapılmış köprü tipidir. Türkiye'de oluklu çelik kompozit köprülerden büyük açıklıklı çelik kafes ve kutu kiriş köprülere kadar geniş bir yelpazede uygulanır. TS EN 1993 ve KGM Köprü Şartnamesi'ne göre tasarlanır.

Çelik yapılar, ana taşıyıcı elemanı çelikten yapılmış inşaat yapılarıdır. Türkiye'de köprü, menfez, depo, hangar ve endüstriyel tesisler dahil olmak üzere geniş bir yelpazede kullanılır. TS EN 1090 ve TS EN 1993 standartlarına göre tasarlanır ve üretilir.

Drenaj sistemi, yer altı veya yer üstü sularını yapılar, zeminler ve altyapı çevresinden toplayan ve uzaklaştıran tesisat birleşimidir. Tipik bir sistem; delikli drenaj boruları, çakıl/agrega filtre malzemesi ve etrafını saran geotekstilden oluşur.

Ekolojik köprü, yaban hayatının karayolu, demiryolu veya diğer altyapı engelleri üzerinden güvenli geçişini sağlamak için tasarlanmış üst geçit yapısıdır. Türkiye'de Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü standartları ve ÇED gereksinimlerine göre tasarlanır.

EPD (Çevresel Ürün Beyanı), bir ürünün yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerini standart bir yöntemle ve bağımsız doğrulamayla raporlayan belgedir.

Erozyon kontrolü, su, rüzgar veya buz etkisiyle toprak ve sediment kaybını önleyen veya azaltan önlem ve malzemelerin uygulamasıdır. Türkiye'deki yaygın yöntemler arasında taş armür, gabion, erozyon kontrol matları, geotekstiller ve vejetasyon yer alır.

Gabion, taş dolu çelik tel kafeslerden oluşan modüler inşaat elemanlarıdır. İstinat duvarları, erozyon kontrolü, akarsu yatağı düzenlemesi ve peyzaj uygulamalarında kullanılır. Türkiye'de KGM, DSİ ve belediye projelerinde yaygın olarak tercih edilen ekonomik bir çözümdür.

Geçici köprü, kısa süreli kullanım için tasarlanmış ve kurulmuş bir köprüdür (tipik olarak aydan birkaç yıla). İnşaat çalışmaları, kalıcı köprü hasarı sonrası veya etkinlikler için kullanılır. Türkiye'de Acrow modüler sistem ve oluklu çelik kompozit çözümler yaygındır.

Geocell, birbirine kaynaklı polimer şeritlerden oluşan, açıldığında petek görünümü alan ve dolguyu hücreler içinde hapseden üç boyutlu bir geosentetiktir.

Geogrid, zemini çekme dayanımıyla donatmak için kullanılan, açık ızgara yapılı polimer veya cam elyaf esaslı bir geosentetik malzemedir.

Geokompozit, iki veya daha fazla geosentetiğin fabrikada birleştirilmesiyle üretilen ve drenaj, filtrasyon veya donatı gibi birden fazla işlevi tek üründe toplayan malzemedir.

Geomembran, inşaat mühendisliğinde sıvılara ve gazlara karşı bariyer olarak kullanılan sentetik, düşük geçirgenliğe sahip yapı malzemesidir. Türkiye'deki ana uygulamalar atık depolama (katı atık ve düzenli depolama tesisleri), kontamine arazi, depolama tankları, kanallar ve tüneller için sızdırmazlıktır.

Geosentetikler, geoteknik uygulamalarda zemin veya kaya ile temas halinde kullanılan polimer (PP, PE, PET) bazlı sentetik ürünler grubudur. Geotekstil, geogrid, geomembran, geonet, geokompozit ve geosintetik kil bariyeri (GCL) ana türleridir. Türkiye'de KGM ve DSİ projelerinde yaygın kullanım alanı vardır.

Geosentetik kil örtü (GCL), iki geotekstil arasına hapsedilmiş sodyum bentonit tabakasından oluşan, düşük geçirgenlikli sızdırmazlık örtüsüdür.

Geotekstil, sentetik elyaftan (genellikle polipropilen veya polyester) üretilmiş, inşaat mühendisliği uygulamalarında zemin veya diğer malzemelerle temas halinde kullanılan geçirgen tekstildir. Beş ana fonksiyonu vardır: ayırma, filtrasyon, drenaj, güçlendirme ve koruma.

Helcor, ViaCon tarafından üretilen büyük açıklıklı oluklu çelik boru ve kemer sistemidir. Türkiye'de KGM standartlarında karayolu ve demiryolu köprüleri, menfezler, altgeçitler ve büyük çaplı su yapılarında kullanılır. 25 m açıklığa kadar çözüm sunar.

İstinat duvarı, düşey veya yarı düşey bir kot farkında zemin kütlesini tutarak şev kaymasını önleyen yapıdır. Türkiye'de TS EN 1997 (Eurokod 7) ve TBDY 2018'e göre tasarlanır; gabion, MSE (güçlendirilmiş zemin), betonarme, palplanş ve fore kazık tipleri uygulanır.

Köprü yapımı, akarsu, vadi, demiryolu veya başka bir engelin üzerinden taşıt veya yaya geçişini sağlayan yapı inşa etme sürecidir. Türkiye'de köprüler, Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) şartnameleri ve TS EN Eurokod standartlarına göre tasarlanır.

Koruge boru, dış yüzeyi oluklu, iç yüzeyi düz, çift cidarlı PE veya PP esaslı, altyapı ve drenaj hatlarında kullanılan plastik borudur.

Kutu menfez, dolgu altından geçen suyun veya küçük faunanın geçişini sağlayan, dikdörtgen kesitli betonarme veya çelik yapıdır.

Menfez, yol, demiryolu veya başka bir dolgu altından akarsu, hendek akışı veya küçük fauna geçişini sağlayan boru veya tonoz yapısıdır. Türkiye'de KGM Şartnamesi'ne göre tasarlanır; oluklu çelik, betonarme veya plastikten üretilir; çap 300 mm'den 3 600 mm'ye kadar çeşitli boyutlarda mevcuttur.

Sel kontrol sistemleri, sel ve taşkın olaylarının insanlar, mülk ve altyapı üzerindeki etkilerini azaltmak için tasarlanmış yapısal ve yapısal olmayan önlemlerin tümüdür. Türkiye'de AFAD, DSİ ve belediyeler tarafından entegre bir yaklaşımla uygulanır.

Şev, doğal veya yapay olarak oluşturulmuş eğimli zemin yüzeyidir; şev stabilitesi bu yüzeyin kaymaya karşı güvenliğini ifade eder.

Galvaniz, çeliğin korozyona karşı çinko ile kaplanmasıdır; sıcak daldırma galvanizde parça yaklaşık 450 °C’deki erimiş çinko banyosuna daldırılır.

Taş tahkimat (riprap), akarsu, kanal ve kıyı şevlerini oyulmaya karşı korumak için serilen iri, köşeli taşlardan oluşan esnek bir kaplama tabakasıdır.

Taşkın yönetimi, insanlar, mülk, altyapı ve çevreye yönelik taşkın riskini tanımlama, değerlendirme ve azaltma sürecidir. Türkiye'de AFAD, DSİ Genel Müdürlüğü ve belediyelerin koordineli yaklaşımı ile mekansal planlama, yapısal savunmalar, doğal taşkın yönetimi, uyarı sistemleri ve acil müdahale kombinasyonunu içerir.

Viyadük, bir vadiyi, ova düzlüğünü, demiryolunu veya yerleşim dokusunu aşmak için birbirini izleyen açıklıklar ve ara ayaklar üzerinde kurulan uzun ulaşım yapısıdır.

Vorteks ayırıcı, yağmur suyunu dairesel akışa sokarak sediment, kum ve yüzen kirleticileri ayıran, mekanik parça içermeyen hidrodinamik bir arıtma ünitesidir.

Yağmur suyu depolama, çatı ve sert yüzeylerden toplanan yağmur sularının yer altı veya yer üstü tanklarda saklanması işlemidir. Türkiye'de iki amaca hizmet edebilir: yeniden kullanım (içme suyu olmayan kullanımlar) veya yağmur suyu tutma (deşarjı düzenlemek için).

Yağmur suyu toplama, çatı ve sert yüzeylere düşen yağmur sularının toplanması, depolanması ve yeniden kullanılması işlemidir. Türkiye'de su kıtlığı ve sürdürülebilirlik bakımından önemli bir uygulamadır; içme suyu olmayan kullanımlar (tuvalet, sulama, araç yıkama) için TS EN 16941'e göre düzenlenir.

Yangın suyu deposu, yangın söndürme operasyonlarında kullanılmak üzere su sağlayan rezervuardır. Türkiye'de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) gereksinimlerine göre boyutlandırılır ve onaylanır.

Yaya üst geçidi, yayaların karayolu, demiryolu veya kanal gibi bir engeli trafikten ayrılmış şekilde üstten geçmesini sağlayan yapıdır.

Zemin güçlendirme, doğal halinde yetersiz olan zeminlerin taşıma kapasitesini artırma, oturmalarını azaltma veya stabilitesini iyileştirme amacıyla geosentetik, kazık, kolon veya kimyasal stabilizör gibi yapısal elemanların uygulanmasıdır. Türkiye'de TS EN 1997 (Eurokod 7) ve TBDY 2018 gereksinimlerine göre tasarlanır.