EPD (Environmental Product Declaration – Çevresel Ürün Beyanı), bir yapı ürününün hammadde temininden üretime, kullanımdan ömür sonuna kadar olan çevresel etkilerini standart bir yöntemle hesaplayan ve bağımsız bir doğrulayıcı tarafından onaylanan belgedir. EPD’ler, farklı ürün ve yapı çözümlerinin karbon ayak izini ve diğer çevresel etkilerini karşılaştırılabilir hale getirir.
EPD neyi gösterir?
Bir EPD, yaşam döngüsü analizinin (YDA, İng. LCA) sonuçlarını tablolar halinde sunar. En çok kullanılan gösterge küresel ısınma potansiyelidir (GWP, kg CO₂ eşdeğeri); bunun yanında asidifikasyon, ötrofikasyon, kaynak tüketimi, su kullanımı ve geri dönüştürülmüş içerik gibi göstergeler de yer alır.
Yapı ürünleri için EPD’ler EN 15804 ve ISO 14025 standartlarına göre hazırlanır. Sonuçlar yaşam döngüsü modüllerine ayrılır:
| Modül | Aşama |
|---|---|
| A1–A3 | Ürün aşaması: hammadde, taşıma, üretim |
| A4–A5 | Şantiyeye taşıma ve montaj |
| B1–B7 | Kullanım, bakım, onarım, yenileme |
| C1–C4 | Söküm, taşıma, atık işleme, bertaraf |
| D | Yeniden kullanım ve geri dönüşüm potansiyeli |
EPD nasıl hazırlanır?
Önce ilgili ürün grubu için Ürün Kategori Kuralları (PCR) belirlenir. Üretici, tesis verileriyle yaşam döngüsü analizini yapar; sonuçlar bağımsız bir doğrulayıcı tarafından denetlenir ve bir EPD program operatörü üzerinden yayımlanır. EPD’ler genellikle beş yıl geçerlidir.
Altyapı projelerinde EPD kullanımı
Kamu ve özel yatırımcılar, ihale değerlendirmesinde gömülü karbonu giderek daha fazla dikkate almaktadır. Köprü, menfez ve istinat yapısı gibi alternatif çözümler, EPD verileriyle aynı fonksiyonel birim (örneğin bir geçiş yapısının tasarım ömrü boyunca) üzerinden karşılaştırılabilir. Karşılaştırmada yalnızca A1–A3 değil; taşıma, montaj süresi, bakım ihtiyacı ve ömür sonunda geri dönüşüm (modül D) da hesaba katılmalıdır.
Çelik bu karşılaştırmada öne çıkan bir malzemedir: yüksek oranda geri dönüştürülebilir, hafif olduğu için taşıma ve montaj etkileri düşüktür. Uzun ömür için korozyon koruması sıcak daldırma galvaniz ile sağlanır.
İlgili ViaCon çözümleri
ViaCon’un sürdürülebilirlik yaklaşımı ve çeliğin yaşam döngüsü avantajları Sürdürülebilirlik ve Neden çelik? sayfalarında anlatılmaktadır. İlgili terimler için çelik köprü ve altyapı projeleri sayfalarını inceleyebilirsiniz.
EPD hakkında sık sorulan sorular
EPD nedir?
EPD, Çevresel Ürün Beyanı anlamına gelir. Bir ürünün yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerini EN 15804 ve ISO 14025’e göre hesaplayan, bağımsız olarak doğrulanmış bir belgedir.
EPD ile karbon ayak izi aynı şey midir?
Hayır. Karbon ayak izi yalnızca sera gazı emisyonlarını ifade eder. EPD ise karbonun yanı sıra asidifikasyon, kaynak tüketimi ve su kullanımı gibi çok sayıda çevresel göstergeyi içerir.
Yaşam döngüsü analizi nedir?
Yaşam döngüsü analizi (YDA), bir ürünün tüm yaşam döngüsü boyunca girdi ve çıktılarını hesaplayarak çevresel etkilerini değerlendiren yöntemdir. ISO 14040 ve ISO 14044 standartlarına dayanır ve EPD’nin hesap temelini oluşturur.
EPD’ler nasıl karşılaştırılır?
Karşılaştırma yalnızca aynı PCR’ye göre hazırlanmış, aynı modülleri kapsayan ve aynı fonksiyonel birime dayanan EPD’ler arasında anlamlıdır. Yapı düzeyinde karşılaştırmada ürün miktarları ve tasarım ömrü de dikkate alınmalıdır.