Şev, kazı veya dolgu ile oluşturulan ya da doğal olarak bulunan eğimli zemin yüzeyidir. Yol ve demiryolu yarmaları, dolgu yamaçları, kanal ve dere kenarları tipik şev örnekleridir. Şev stabilitesi, bu eğimli kütlenin kendi ağırlığı, su ve dış yükler altında kaymadan durabilme yeteneğini ifade eder.
Şev eğimi nasıl ifade edilir?
Şev eğimi genellikle düşey:yatay oranıyla (örneğin 1:1,5 veya 2:3) ya da derece cinsinden verilir. Güvenli eğim zemin türüne, zeminin kayma direncine, yeraltı suyu seviyesine ve şev yüksekliğine bağlıdır. Granüler zeminlerde eğim içsel sürtünme açısıyla sınırlanırken, killi zeminlerde kohezyon ve boşluk suyu basıncı belirleyicidir.
Şev stabilitesi ve güvenlik sayısı
Şev stabilitesi, kaymaya karşı koyan kuvvetlerin kaydırmaya çalışan kuvvetlere oranı olan güvenlik sayısı (FS) ile değerlendirilir. Kalıcı şevlerde statik durumda genellikle FS ≥ 1,5, deprem durumunda ise daha düşük ancak 1,0’ın üzerinde değerler aranır. Hesaplarda Bishop, Janbu veya Spencer gibi limit denge yöntemleri ve sonlu elemanlar analizi kullanılır; Türkiye’de deprem etkisi Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ve ilgili karayolu şartnameleri ile birlikte ele alınır.
Şev kaymalarının en yaygın tetikleyicileri yoğun yağış ve yükselen yeraltı suyu, şev topuğunun kazılması, şev üzerine gelen ek yükler ve depremdir. Bu nedenle drenaj, çoğu şev projesinde güçlendirmenin ayrılmaz bir parçasıdır.
Şev güçlendirme ve koruma yöntemleri
- Eğimin azaltılması veya kademelendirme (palye)
- Yüzey ve derin drenaj ile boşluk suyu basıncının düşürülmesi
- Geogrid donatılı dolgu ile dik şev inşası
- Topukta gabion veya blok istinat duvarı
- Zemin çivisi ve ankrajlar
- Yüzeyde geocell, erozyon kontrol örtüsü ve bitkilendirme
Yüzey erozyonu ile derin kayma farklı sorunlardır: geocell ve örtüler yüzeyi korur, ancak kayma dairesini kesmez. Derin kaymalarda donatı, istinat yapısı veya drenaj gerekir.
İlgili ViaCon çözümleri
ViaCon şev projeleri için geogrid, gabion, geocell ve geomat çözümleri sunar. Detaylı bilgi için istinat duvarı, gabion, geogrid ve erozyon kontrolü sayfalarını inceleyebilirsiniz.
Şev hakkında sık sorulan sorular
Şev ne demek?
Şev, inşaat ve geoteknikte eğimli zemin yüzeyi anlamına gelir. Kazı ile oluşturulan şeve yarma şevi, dolgu ile oluşturulana dolgu şevi denir. Şev başı ve şev topuğu, eğimli yüzeyin üst ve alt sınırlarıdır.
Şev stabilitesi nasıl hesaplanır?
Olası kayma yüzeyleri için kaydırıcı ve karşı koyan kuvvetler karşılaştırılarak güvenlik sayısı bulunur. Bishop ve Janbu gibi limit denge yöntemleri en yaygın olanlarıdır; karmaşık durumlarda sonlu elemanlar analizi kullanılır. Hesap, arazi ve laboratuvar deneyleriyle belirlenen zemin parametrelerine dayanır.
Şev kayması nasıl önlenir?
Eğimi azaltmak, suyu drene etmek, topukta destek yapısı inşa etmek ve zemini donatmak temel yöntemlerdir. Yöntem seçimi kaymanın derinliğine, zemin türüne ve mevcut alana göre yapılır.
Şev başı ne demek?
Şev başı, eğimli yüzeyin üst kenarıdır; şev topuğu ise alt kenarıdır. Şev başına yakın ek yükler ve şev topuğundan yapılan kazılar stabiliteyi en çok etkileyen müdahalelerdir.